Inmiddels is deze columnreeks aanbeland bij de zevende werkkapitaalpositie. Dat klinkt wellicht enigszins bevreemdend, want in de voorgaande columns werd gesteld dat er in de basis 6 varianten worden onderscheiden. Deze zevende variant is dan ook een 'vreemde eend in de bijt'. Het is de werkkapitaalpositie die van belang is voor de cashflow forecast en die doorgaans door een cash manager wordt berekend.
De voorgaande columns behandelden de basisposities van het werkkapitaal en de daarbij behorende ratio's. Uit de berekeningen van de ratio's kun je afleiden of wordt voldaan aan een aantal normatieve drempelwaarden, de zogenoemde thresholds. Hiermee krijg je een beeld van de mate van financial resilience op korte termijn.
In deze column gaat de aandacht uit naar het 'werkkapitaal' zoals dat door de cash manager wordt berekend, het Cash Management Werkkapitaal (CMWK). En, net als in de voorgaand columns, is er ook dit keer aandacht voor de mate van financiële weerbaarheid.
Werkkapitaal door de ogen van de cash manager
De functie van de cash manager omvat het treasury management op korte termijn. Tot de kerntaken van de cash manager behoren:
- Geldmiddelenbeheer: saldobeheer, depositobeheer, valutabeheer en bankrekeningenbeheer (cash pooling).
- Geldstroombeheer: cashflows en cashfloats (soorten betaalmiddelen).
- Werkkapitaalbeheer en liquiditeitsontwikkeling.
- Kortetermijnfinanciering: rekening courant en commercial finance.
- Het bij de voorgaande posten behorende risicobeheer: markt-, tegenpartij-, contract-, compliance- en operationele risico's.
- Banking relations en systeembeheer.
De werkkapitaalposities waar de warme belangstelling van de cash manager traditioneel naar uitgaat zijn het Cash Cushion (CaCu) en het Autonoom Netto Werkkapitaal (ANWK). Deze aandacht van het cash management komt op logische wijze voort uit de aard van de functie; het betreft hier immers twee autonome financiële posities. De berekening en de bijbehorende drempelwaarden van deze werkkapitaalposities luiden als volgt:
Deze 2 werkkapitaalposities en bijbehorende streefwaarden hebben betrekking op de eerste 2 kerntaken van de cash manager. Maar welke werkkapitaalpositie heeft dan betrekking op de derde taak – het zogenoemde 'werkkapitaalbeheer' waarvoor de cash manager verantwoordelijk is?
Werkkapitaalbeheer door en voor de cash manager
Vanuit het perspectief van het cash management luidt de berekening van het cash management werkkapitaal en de bijbehorende streefwaarden als volgt:
Het beheer van het CaCu (geldmiddelenbeheer) is uiteraard een kerntaak voor de cash manager. Echter, het werkkapitaalbeheer in de zin van debiteuren- en crediteurenbeheer lijkt een vreemde eend in de bijt. Deze posities komen uit de operationele processen voort en zijn daarom van nature operationeel van aard. Toch is er een goede reden dat de cash manager dagelijks inzicht heeft in deze inherente posities. De debiteuren vormen immers een potentiële cash-inflow op de zeer korte termijn, en het is dan ook dé meest liquide post na het cash cushion. Als tegenhanger van de debiteuren zijn er uiteraard de crediteuren, zij staan voor een potentiële cash-outflow op zeer korte termijn. De in- en outflows vormen de grondslag voor het geldstroombeheer.
De wijze waarop de cash manager betrokken dient te zijn bij het debiteuren- en crediteurenbeheer kan zich manifesteren in het zogenoemde 'leading & lagging'. De debiteuren worden dan aangespoord om (voor)tijdig te betalen (leading) en de betalingen aan crediteuren worden vertraagd (lagging). Vanuit het oogpunt van saldo- en cashflowoptimalisatie kan het incidenteel aanbevelenswaardig zijn om aan leading en lagging te doen.
Liquiditeitsprognose: Rolling Forecast Cashflow Statement
Naast de hierboven geschetste tactische reden is er echter ook nog een meer structurele reden voor de cash manager om aan werkkapitaalbeheer te doen. Namelijk de afstemming van de ritmes van de cashflows over de dagen van de maand.
Deze looptijdafstemming van de cashflows en het daarbij behorende risico op mismatches speelt zich af op de zeer korte termijn. Het is dan ook aan de cash manager om bij voorkeur wekelijks, doch minimaal maandelijks een Rolling Forecast Cashflow Statement op te stellen.
De CMWK-positie biedt zowel het start- als eindpunt van de sectie 'Operational Incomes & Expenditures' van deze forecast. Indien dit relevant is voor de organisatie, kan de berekeningswijze van het CMWK eventueel als volgt worden uitgebreid:
Het is echter niet de bedoeling om in bovenstaande berekening de verschuldigde btw en vennootschapsbelasting mee te nemen. Deze belastingen hebben immers afwijkende ritmes en worden daarom separaat verantwoord in de sectie 'Tax' van de liquiditeitsprognose.
Streeftijden en looptijdafstemming
Vanuit het oogpunt van financiële weerbaarheid dienen de posities van het cash cushion, het ANWK én het CMWK allemaal groter dan nul te zijn. Indien het werkkapitaalbeheer door de cash manager adequaat wordt ingericht, dan gelden bovendien accumulatief de volgende streefwaarden:
- Cash Cushion zo hoog mogelijk.
- Debiteurenpositie zo laag mogelijk.
- Crediteurenpositie zo hoog mogelijk, doch met respect voor de overeengekomen betaaltermijnen.
Eén en ander kan worden bereikt met de hierboven omschreven looptijdafstemming. Om conflicterende belangen tussen de operationele processen (sales) en het cash management (finance) te voorkomen, vereisen deze looptijden een normatieve afstemming in de Credit Policy én het Treasury Statuut.
Ontwikkeling: Working Capital Management
Niet alle organisaties hebben het cash management als zelfstandige functie ingericht. Veelal valt het cash management onder de bevoegdheid van óf de controller, óf de treasury manager.
Sinds enkele jaren is er echter een trend waarneembaar waarbij er een nieuw type functie ontstaat: de 'working capital manager'. Deze functionaris is verantwoordelijk voor het cash-, credit- en creditor management. En het zijn juist deze working capital managers die het CMWK als uitgangspunt voor hun cashflow forecast nemen.
Bij deze column hoort een Excelbestand met daarin een aantal balansmodellen die nader inzicht geven in de berekening van de werkkapitaalposities en ratio's. Zie hier:
