Krijgen een man en een vrouw een kind, dan biedt de nieuwe Verlofwet ruime mogelijkheden. Verlof rond de zwangerschap, na de geboorte en zelfs aanvullend partnerverlof van 5 weken, betaald door het UWV. De wet erkent hiermee dat een nieuwe gezinssituatie tijd vraagt om te wennen, zorgtaken te verdelen en een nieuw evenwicht te vinden.
De wet regelt tijd bij winst, niet bij verlies
Maar ik zag onlangs een gezin waarvan de moeder vlak na de geboorte overleed. Het leven van de achterblijvende partner stond op zijn kop. Er was een ontwrichte werknemer met een ontwricht leven. Die een uitvaart moest regelen en financiële, administratieve zaken afhandelen. Die de volledige zorg voor het gezin, met 's nachts eruit voor het flesje en de schone luier, alleen moest dragen. En ondertussen het dagelijks leven weer op de rails moest zien te krijgen.
Ik zie dat deze ontwrichting door verlies óf niet wordt gezien, óf zwaar wordt onderschat. Toch bestaat hiervoor geen wettelijke regeling. De partner is daarmee volledig afhankelijk van de welwillendheid van de werkgever. Dat is niet uit te leggen. Vooral omdat de impact op het dagelijks leven zo groot is.
Nieuwe Verlofwet: 3 pijlers, verlies valt erbuiten
De voorgestelde nieuwe Verlofwet bundelt verlofregelingen in 3 pijlers:
- Verlof rond geboorte en zorg voor kinderen
- Verlof voor de zorg voor naasten
- Persoonlijk verlof bij onvoorziene omstandigheden
Leg je deze 3 naast elkaar, dan valt op dat er geen verlof is bij het overlijden van een partner of ouder binnen het gezin. Verlof bij verlies hoort mijns inziens thuis onder de eerste pijler.
Na verlies minder cognitief belastbaar
Neuropsycholoog Erik Scherder legt geregeld uit dat een ingrijpend verlies tot een acute stressreactie leidt in het brein en lichaam. De amygdala (belangrijk onderdeel van het emotionele brein dat met name emoties, angst en de vecht-of-vluchtreactie regelt (red.)) neemt de regie over. Daardoor werken concentratie, planning, geheugen en emotieregulatie tijdelijk minder goed.
Ook onderzoekster Mary-Frances O'Connor laat dat zien in haar boeken over het rouwende brein en lichaam. Rouw heeft meetbare gevolgen voor onder andere cognitieve functies, slaap en lichamelijke gezondheid.
Dit betekent dat een medewerker na zo'n verlies niet alleen verdriet ervaart, maar ook minder cognitief belastbaar is. Extra stress, bijvoorbeeld over werk, vakantiedagen, inkomen of gesprekken met de bedrijfsarts, werkt dan averechts en vertraagt het herstel. In mijn ogen wordt dit aspect wel gezien, maar onvoldoende serieus genomen. Want rouw is geen ziekte.
Wat je nu al kunt doen: maatwerk
Een wettelijke regeling laat nog op zich wachten. Dus is het aan werkgever, arboprofessional en werknemer om in overleg te gaan gedurende het rouwproces, of liever: herstelproces. Over waar de medewerker tegenaan loopt en waartoe diegene op dit moment wel of niet in staat is. Bekijk samen welke tijdelijke aanpassingen in werkzaamheden en werktijden stressfactoren wegnemen.
Ik zie in de praktijk dat maatwerk hierin het verschil kan maken. De één heeft baat bij enkele weken volledig vrij. De ander werkt liever door, al dan niet met kortere dagen. Of iemand heeft misschien later alsnog ruimte nodig voor het rouwproces. Zo voorkom je dat de persoon in kwestie volledig moet functioneren terwijl die daar op dat moment niet toe in staat is. En daardoor alsnog uitvalt.
Pleidooi voor een pot met tijd
Dat het anders kan, zie ik bij de regeling voor geboorteverlof voor partners in de nieuwe Verlofwet. Partners van net bevallen moeders nemen binnen een jaar tot 5 weken flexibel verlof op en ontvangen daarvoor een uitkering van het UWV. Wat mij betreft verdient hetzelfde principe een plek bij verlies binnen het gezin: een pot met tijd, op maat in te zetten en vergoed door het UWV.
De overheid erkent dat een nieuwe gezinssituatie tijd vraagt na een geboorte. Diezelfde tijd verdient een gezin dat een dierbare verliest net zo goed. Niet omdat rouw een ziekte is. Maar omdat verlies het functioneren, thuis en op het werk, tijdelijk sterk beïnvloedt. Misschien is het daarom ook tijd om niet langer te spreken over rouwverlof, maar over verliesverlof of herstelverlof.
