Een dodelijke listeriose-uitbraak in Zwitserland brengt een lastige vraag voor voedselveiligheidsautoriteiten naar voren: hoe verhouden wettelijke grenswaarden zich tot ernstige individuele ziektegevallen?

Vier jaar nadat voedselveiligheidscultuur een verplicht onderdeel werd van de Europese hygiënewetgeving, worstelen veel lidstaten nog met de praktische uitvoering ervan. Dat blijkt uit het eerste Europese overzichtsrapport van de Europese Commissie over de controle op voedselveiligheidscultuur.

De extra maatregelen om Salmonella Enteritidis terug te dringen hebben het probleem nog niet opgelost. Dat blijkt uit de nieuwe jaarrapportage van het RIVM over voedselgerelateerde en enterale infecties.

Het aantal dodelijke slachtoffers door voedselinfecties in België is in 2025 verdubbeld ten opzichte van een jaar eerder. Volgens het jaarverslag van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) overleden twaalf mensen, vooral als gevolg van een STEC-uitbraak in woonzorgcentra. Tegelijkertijd voerde het agentschap ruim 182.000 controles uit, waarbij het merendeel van de inspecties en analyses voldeed aan de voedselveiligheidsnormen.

Voedselgerelateerde ziekten, veroorzaakt door gevogelte, leidden tot het hoogste aantal gevallen, ziekenhuisopnames, sterfgevallen en kosten in Australië. Van de €190 miljoen kosten die aan gevogelte werden toegeschreven, wordt €160 miljoen veroorzaakt door campylobacter, €20 miljoen door niet-tyfoïde salmonella en €1,7 miljoen door Listeria monocytogenes.

Uit het nieuwe EU One Health Zoonoses Report van EFSA en ECDC blijkt dat ernstige voedselvergiftigingen, vooral door Listeria monocytogenes, in 2024 verder zijn toegenomen. De cijfers leggen niet alleen kwetsbaarheden bloot in Europese voedselketens, maar wijzen ook op veranderende eetgewoonten en een groeiende risicogroep in de bevolking.

Uit recente publicaties van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) blijkt dat gegevens uit voedselgerelateerde uitbraken waardevolle inzichten geven om toekomstige incidenten te voorkomen of om de bron van uitbraken sneller te achterhalen.

De langdurige, grensoverschrijdende uitbraak van Salmonella Strathcona, eerder gelinkt aan Siciliaanse cherrytomaten, blijkt nauwer verbonden met de teeltomgeving dan tot nu toe werd aangenomen. Uit recent onderzoek van EFSA en ECDC blijkt dat besmet irrigatiewater een centrale rol speelt. De bevindingen wijzen op een structureel milieuprobleem dat ook in 2025 tot tientallen nieuwe uitbraken leidde in Europa en daarbuiten.

Het RIVM publiceerde de jaarrapportage Voedselgerelateerde en overige enterale infecties in Nederland, 2024. Daaruit blijkt dat waarschijnlijk zo'n twee miljoen Nederlanders vorig jaar een voedselgerelateerde infectie opliepen. Vooral infecties met Salmonella Enteritidis, Shigatoxineproducerende Escherichia coli (STEC), hepatitis A-virus en norovirus kwamen vaker voor dan in eerdere jaren.

De recent verschenen Staat van Zoönosen 2024 van RIVM en NVWA laat zien dat enkele dier-mensinfecties (zoönosen) opnieuw nadrukkelijk in beeld zijn. Vooral de stijging van Salmonella Enteritidis-infecties bij mens en leghennen en de aanhoudende aanwezigheid van het vogelgriepvirus H5N1 vragen om aandacht. Het rapport biedt een overzicht van meldingsplichtige zoönosen en de belangrijkste trends in 2024.